Możliwość korzystania z pomocy społecznej uwarunkowana jest spełnieniem określonych w przepisach przesłanek. Dotyczyć one mogą samego wnioskodawcy, ale również jego rodziny. Zaliczyć do nich należy:

- spełnienie kryterium dochodowego ( zwłaszcza w przypadku świadczeń pieniężnych)

- pozostawanie w trudnej sytuacji życiowej ( np.: ubóstwo, bezrobocie, czy niepełnosprawność)

 Organ wydający orzeczenie w sprawie przyznania świadczenia, zarówno pieniężnego jak i niepieniężnego, zobowiązany jest przy tym uwzględnić ogólne zasady przyznawania pomocy społecznej. Ich niespełnienie może skutkować odmową udzielenia pomocy.

 Kryterium dochodowe. Ogólne zasady ustalania dochodu.

 Ustawa o pomocy społecznej w art.8 Ustawy o pomocy społecznej definiuje własne, autonomiczne uregulowania dotyczące określenia kryterium dochodowego. Ustawa nie dopuszcza interpretacji dochodu tożsamego z przepisami podatkowymi.

 Kryterium dochodowe dla cudzoziemców.

 Zastosowano tu zasadę równego dostępu do świadczeń. Cudzoziemców mających prawo pobytu na terytorium Rzeczypospolitej w świetle Ustawy o pomocy społecznej traktuje się jak obywateli polskich. Zasada ta odnosi się również do Obywateli Unii Europejskiej i polega na tym, że świadczenia z pomocy społecznej przysługuj a im na takich samych zasadach, jak obywatelom polski.

Co to jest postępowanie odrębne w sprawach cywilnych?

 W ramach procesu cywilnego w I instancji wyróżnia się:

postępowanie zwykłe - zasadniczy tryb postępowania procesowego, służący rozpoznawaniu większości spraw cywilnych. Przepisy je normujące mają odpowiednie zastosowanie we wszystkich postępowaniach odrębnych (art. 13 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego - K.p.c.).

postępowania odrębne - każde służące rozpoznawaniu tylko spraw określonego rodzaju.

 Toczą się one według przepisów o postępowaniu zwykłym z odrębnościami przewidzianymi w przepisach ich dotyczących. Są one unormowane odmiennie ze względu na szczególny charakter rozpatrywanych w nich spraw. Obowiązuje zasada niepołączalności trybów postępowania. W trybie postępowań odrębnych mogą być rozpoznawane tylko te sprawy, które zostały do tych trybów przekazane. Nie można z powództwami przekazanymi do trybu postępowania odrębnego łączyć powództw rozpoznawanych w zwykłym postępowaniu procesowym.

 Przepisów o postępowaniach odrębnych nie należy interpretować rozszerzająco, mają one bowiem charakter wyjątkowy.

Obowiązek ustanowiony przez art. 91 § 2 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego (k.r.o.) nakłada na dziecko ciężar pomocy rodzicom we wspólnym gospodarstwie, o ile mieszka u nich i pozostaje na ich utrzymaniu.  W porównaniu do art. 91 § 1 k.r.o. nasilenie elementu ekonomicznego jest tu mniejsze, co wynika z różnorodnych możliwych postaci pomocy w gospodarstwie. Przesłanką aktualizacji obowiązku pomocy we wspólnym gospodarstwie jest pozostawanie na utrzymaniu rodziców. Pojęcie „utrzymywania przez rodziców” zakłada brak ekwiwalentu ze strony dziecka.

 Nie można zatem zakwalifikować do jego zakresu sytuacji, gdy dziecko otrzymuje od rodziców w zamian za świadczoną pracę środki, z których się utrzymuje. W doktrynie słusznie zauważono, że chodzi tu o osobę, która faktycznie pozostaje na utrzymaniu rodziców. Zdefiniowania wymaga pojęcie gospodarstwa domowego w aspekcie omawianego przepisu. W doktrynie podkreślono, że dla istnienia gospodarstwa domowego nie jest warunkiem koniecznym zamieszkiwanie razem przez osoby, które do niego należą. Nie spowodują wyłączenia z niego takie okoliczności, jak np. czasowy pobyt za granicą, czy podjęcie pracy w innej miejscowości, o ile taka organizacja życia nie przybierze charakteru trwałego. Okoliczności takie, jeżeli zaistnieją jednak po stronie dziecka spowodują wyłączenie obowiązku pomocy ze względu na niespełnienie przesłanki zamieszkiwania, pomimo iż wyłączenie z gospodarstwa domowego nie nastąpi.

Zgodnie z brzmieniem art. 87 Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Wymieniony obowiązek nie jest zależny od pozostawania rodziców w związku małżeńskim, a także od tego, czy dziecko jest małoletnie, czy pełnoletnie. W porównaniu z art. 91 k.r.o., art. 87 k.r.o. odznacza się szerszym ujęciem obowiązku i większą ogólnością, a ponadto nie jest uwarunkowany spełnieniem określonych przesłanek. W doktrynie przyjęto, że wzajemne wspieranie oznacza tyle, co wzajemna pomoc. Wydaje się jednak, że ustawodawca posłużył się celowo pojęciem wspierania, jako bardziej ogólnym, a tym samym nieco szerszym. Art. 87 k.r.o. znajduje uszczegółowienie w innych przepisach prawa rodzinnego.

Konkretyzację wspierania materialnego w postaci pozaalimentacyjnej stanowi art. 91 k.r.o. Wypełnianie obowiązków tam przewidzianych stanowi więc jednocześnie realizację normy art. 87 k.r.o. Niespełnienie przesłanek z art. 91 k.r.o. powoduje, że obowiązki w nim wyrażone nie zaktualizują się. Nie powoduje to jednak zwolnienia z obowiązku wspierania rodziców, w związku z czym dziecko może być zobligowane na podstawie art. 87 k.r.o. do takich samych działań, jakich wymaga art. 91 k.r.o. W taki sposób przepisy te uzupełniają się. Konkretyzację wspierania materialnego w postaci alimentacyjnej stanowi art. 128 k.r.o. W związku z tym należy zauważyć, że obowiązek, o którym mowa nie przyjmuje w całej swojej rozciągłości charakteru pozaalimentacyjnego. Charakter ten przybiera tylko w takim zakresie, w jakim wykracza poza obowiązek alimentacyjny. Zagadnienie to zostało dostrzeżone w orzeczeniu SN z dn. 02.12.1967 r., który jako podstawę zasądzenia alimentów przywołał oprócz przepisów art. 128 i 133 k.r.o. także art. 87 k.r.o. Sąd Najwyższy potraktował więc obowiązek wspierania nie jako samodzielną podstawę orzekania, lecz jako jedną z podstaw uwzględnianych łącznie.

Na gruncie obowiązujących przepisów można wyprowadzić wniosek, że zasądzenie alimentów bez powoływania się na art. 87 k.r.o. jako dodatkową podstawę prawną jest dopuszczalne i prawidłowe. Nie wydaje się jednak możliwe stosowanie zasady odwrotnej, polegającej na możliwości takiego zasądzenia wyłącznie na podstawie art. 87 k.r.o. Prowadziłoby to do otwarcia możliwości obchodzenia przepisów o alimentach poprzez przyznawanie tych świadczeń, pomimo niespełnienia ściśle określonych ustawą przesłanek obowiązku alimentacyjnego. Problematycznym zagadnieniem jest, czy art. 87 k.r.o. może być wystarczającą podstawą do przyznawania przez sąd innych świadczeń niż alimenty. Zdaniem S. Jędrucha19 istnienie takiej normy w ramach przepisów ogólnych regulujących stosunki między rodzicami a dziećmi dopuszcza możliwość powoływania się na nią przy egzekwowaniu nietypowych, czyli nie przewidzianych w innych przepisach świadczeń. Wydaje się, że należałoby tu jednak poprzeć większość doktryny, która opowiada się za tym, że obowiązek wspierania, podobnie jak pozostałe obowiązki pozaalimentacyjne należy uznać jako „niewymuszalne” na drodze prawnej, rodzące jednak określone skutki prawne w razie ich niedopełnienia.

Obowiązki dziecka wobec rodziców stanowią zbiór obowiązków prawnych, uregulowanych w Kodeksie Rodzinnym i Opiekuńczym

Powinności dziecka można podzielić na dwie kategorie, posługując się kryterium związania z władzą rodzicielską. Do pierwszej grupy należeć będą obowiązki niezależne od władzy rodzicielskiej, zawarte w normach art. 87 i 91 k.r.o. Drugą kategorię stanowi obowiązek posłuszeństwa, jako że wynika z instytucji władzy rodzicielskiej. Podział ten ma znaczenie dla samego ich bytu, ponieważ uzależnienie od władzy rodzicielskiej oznacza, że wraz z jej ustaniem, ustaną również obowiązki z niej wynikające.

W ramach omawianej grupy powinności obowiązek posłuszeństwa wykazuje szereg cech specyficznych. Przede wszystkim należy podkreślić, że ze względu na ścisły związek z pieczą nad osobą dziecka obowiązek ten występuje głównie w ramach osobistej sfery wzajemnych odniesień między rodzicami a dziećmi, choć możliwe jest także pojawienie się go w sferze majątkowej. Obowiązki z art. 87 i 91 k.r.o. polegają natomiast głównie na pomocy materialnej w funkcjonowaniu rodziny, jednakże ze względu na istotne różnice konstrukcyjne nie należy ich utożsamiać z obowiązkiem alimentacyjnym.

Mam dwoje dzieci w wieku 3 i 2 lata, chce wnieść pozew rozwodowy bez orzekania o winie. Moj mąż nigdy nie pomagał mi w opiece nad dziećmi, ponadto jest alkoholikiem. Zdarzyło się też że mnie pobił, a gdy zgłaszałam to na policje to dzwonił do kolegi z policji i ukręcali sprawę. Chce w wyprowadzić się w czasie jak nie będzie go w domu, bo gdyby był nigdy by mi nie pozwoli odejść. Chcę wyjechać poza granice Polski do czasu rozwodu, nie chcę ujawniać miejsca mojego pobytu. Czy mogę tak zrobić, czy w piśmie o rozwód dołączyć adnotacje o tym, że jestem poza granica państwa z dziećmi i nie chce do końca sprawy rozwodowej ujawniać gdzie jestem z dziećmi?

Zgodnie z art. 56 § 1 Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, każdy z małżonków może żądać ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód. Zgodnie z ukształtowanymi poglądami przez pożycie należy rozumieć szczególnego rodzaju wspólnotę duchową, fizyczną i gospodarczą. Rozkład pożycia jest zupełny, gdy nie istnieje między małżonkami więź duchowa, fizyczna ani gospodarcza, a trwały, gdy w okolicznościach danej sprawy powrót małżonków do wspólnego pożycia nie nastąpi. Dopiero, gdy Sąd ustali powyższe okoliczności dopuszczalne jest orzeczenie rozwodu. Jednak gdy wystąpią powyższe okoliczności to orzeczenie rozwodu nie jest dopuszczalne gdy:
•    w skutek orzeczenia rozwodu miałoby ucierpieć dobro małoletnich dzieci,
•    żądania rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia,
•    z innych względów orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, w tej sytuacji np. w sytuacji nieuleczalnej choroby małżonka, kiedy jego stan wymaga udzielenia mu materialnej i moralnej pomocy (orzeczenie SN z dnia 2 lipca 1962 r., 1 CR 491/61, OSPiKA 1963, poz. 68).
 

Kiedy rodzice muszą płacić alimenty na dzieci?

 Prawnym obowiązkiem rodziców jest zapewnienie dziecku środków utrzymania do czasu, aż nie będzie ono w stanie utrzymywać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka pokrywają koszty związane z jego utrzymaniem i wychowaniem (sprawdź artykuł 133 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

 Jak długo dziecku przysługują alimenty?

 Przesłanką obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dziecka jest niezdolność dziecka do samodzielnego utrzymania się. Obowiązek ten nakładany jest na rodzica od momentu narodzenia się dziecka do czasu, aż dziecko się usamodzielni. Często usamodzielnienie się jest mylnie utożsamiane z osiągnięciem przez dziecko pełnoletniości, bądź też ukończeniem 24 roku życia - jest to błąd, bowiem kodeks rodzinny i opiekuńczy nie wskazuje żadnej granicy wieku, po osiągnięciu którego dziecko bezwzględnie traci prawo do alimentów.

Obowiązek alimentacyjny nadal spoczywa na rodzicach pełnoletniego dziecka, które kontynuuje naukę, bądź nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Obowiązek ten nie wygaśnie nigdy, jeśli dziecko nie jest w stanie się usamodzielnić z powodu choroby lub niepełnosprawności.

Prawo rodzinne to dział prawa, zajmujący się stosunkami prawnymi (wewnątrz rodziny z osobami trzecimi, majątkowymi i niemajątkowymi), jakie rodzi istnienie i funkcjonowanie rodziny. Czym zatem jest ta rodzina i kto do niej należy?

Co oznacza pojęcie "rodziny" w prawie cywilnym?

Gdy zaczęły się rozpadać szersze związki, zwane rodami, miejsce ich zajęła rodzina wielka, czyli związki krwi wiążące jej członków bez względu na stopień pokrewieństwa (tak dalece, jak tylko dało się wykazać). Reminiscencja tego jest widoczna we francuskim Kodeksie cywilnym (dziedziczenie między krewnymi do aż 12 stopnia).

Z czasem więzy (uczuciowe, gospodarcze) ograniczyły się do najbliższych krewnych, głównie pozostających we wspólnym gospodarstwie. Wytworzyła się rodzina mała, czyli związek złożony z małżeństwa i ich dzieci. Polski Kodeks rodzinny i opiekuńczy odnosi się do tego pojęcia, a tylko wyjątkowo w niektórych przepisach do rodziny                 w szerszym zakresie, np.:

- art. 128 – obowiązek alimentacyjny,

- 149 § 2 – krewni, spośród których powołać należy opiekuna dziecka (w zasadzie krewni bez ograniczenia). 

Jakie mogą być sposoby powstania rodziny?

Ustawodawca może wybrać kryteria, jakich spełnienie uznaje za powstanie rodziny. Mogą to być: 

- faktyczne funkcjonowanie związku złożonego z rodziców i dzieci (faktyczna rodzina),

- przesłanki formalne – system przyjęty w polskim k.r. i o. (ze wzgl. na znaczenie rodziny dla społeczeństwa). 

Rodzina to najmniejsza komórka społeczna, której powstanie jest sformalizowane – powstaje tylko na skutek zawarcia przez kobietę i mężczyznę małżeństwa. Związki faktyczne (konkubinaty) nie stanowią rodziny w rozumieniu prawa).

Śmierć dłużnika nie musi oznaczać braku możliwości odzyskania długu. Jest to podyktowane tym, że z chwilą śmierci niejako automatycznie przechodzą na określone osoby nie tylko prawa majątkowe zmarłego ale także jego obowiązki. Dlatego, co do zasady, śmierć naszego dłużnika otwiera drogę do dochodzenia niezapłaconych wierzytelności od jego spadkobierców.

Jak kształtuje się odpowiedzialność spadkobierców?

Zgodnie z art. 1012 kodeksu cywilnego (dalej k.c.), spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi (przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek         z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić. Ma na dokonanie tych czynności 6 miesięcy od dnia dowiedzenia się             o tytule swojego powołania, a więc w większości przypadków od dnia dowiedzenia się           o śmierci spadkodawcy. Przekroczenie wskazanego terminu oznacza obecnie przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Natomiast odrzucenie spadku z zachowaniem wskazanego terminu powoduje traktowanie danej osoby tak, jakby nie dożyła ona chwili śmierci spadkodawcy, a więc skutkuje wyłączeniem jej od dziedziczenia i przejściem spadku na kolejnych spadkobierców.

Przyjęcie spadku wprost powoduje nieograniczoną odpowiedzialność spadkobiercy całym swoim majątkiem za długi spadkowe.

Kiedy następuje dziedziczenie ustawowe?

Dziedziczenie ustawowe ma miejsce w sytuacji gdy, spadkodawca nie pozostawił po sobie testamentu oraz gdy osoby powołane do spadku nie chcą lub nie mogą być spadkobiercami. W razie powołania spadkobierców w drodze testamentu tylko w stosunku do części spadku, również pozostała część podlega ustawowym zasadom dziedziczenia. Powszechnie przyjmuje się, że dziedziczenie ustawowe oparte jest na konstrukcji dorozumianego oświadczenia woli spadkodawcy, który poprzez to, iż nie sporządza testamentu godzi się na rozwiązania ustawowe.

Co ma pierwszeństwo - testament, czy ustawa?

Zgodnie z obowiązującym prawem polskim, pierwszeństwo będzie miała wola spadkodawcy. Jeśli pozostawił on po sobie ważny testament to dziedziczenie nastąpi w oparciu o ten dokument. Dopiero w razie jego braku w grę wchodzą przepisy ustawy, jaką jest Kodeks cywilny. Zgodnie z polskim prawem, podstawą dziedziczenia może być wyłącznie testament, a w jego braku przepisy ustawy.