Integracja sensoryczna: Jak rozpoznać i wspierać rozwój dziecka?

Integracja sensoryczna (SI) to niezwykle ważny, choć często niedoceniany proces neurologiczny, który pozwala nam efektywnie funkcjonować w świecie. Zrozumienie, czym jest SI i jak wpływa na rozwój dziecka, jest kluczowe dla każdego rodzica. Pozwala to nie tylko wspierać prawidłowy rozwój malucha, ale także wcześnie rozpoznać ewentualne trudności i odpowiednio na nie zareagować.

Zrozum, dlaczego Twoje dziecko zachowuje się inaczej wprowadzenie do integracji sensorycznej

Czym jest integracja sensoryczna i dlaczego to fundament rozwoju?

Integracja sensoryczna (SI) to nic innego jak zdolność naszego mózgu do odbierania, organizowania i interpretowania informacji, które docierają do niego ze wszystkich zmysłów. To złożony proces neurologiczny, który pozwala nam rozumieć świat wokół nas i odpowiednio na niego reagować. Wyobraź sobie, że mózg musi przetworzyć to, co widzimy, słyszymy, czujemy, smakujemy, wąchamy, a także informacje o pozycji naszego ciała w przestrzeni i ruchu. Prawidłowa integracja sensoryczna jest absolutnym fundamentem dla rozwoju ruchowego, poznawczego, emocjonalnego, a także dla umiejętności uczenia się i koncentracji. Bez niej codzienne czynności mogą stać się prawdziwym wyzwaniem. Szacuje się, że zaburzenia przetwarzania sensorycznego (SPD) mogą dotyczyć od 5% do nawet 15% dzieci, co pokazuje skalę problemu, z którym jako rodzice możemy się spotkać.

Mózg jak dyrygent orkiestry: proste wyjaśnienie skomplikowanego procesu

Aby lepiej zrozumieć integrację sensoryczną, lubię myśleć o mózgu jak o dyrygencie orkiestry. Każdy zmysł to inny instrument jeden gra melodię, drugi rytm, trzeci dodaje harmonię. Zadaniem dyrygenta, czyli mózgu, jest sprawić, by wszystkie te instrumenty grały ze sobą w idealnej harmonii, tworząc spójną i piękną symfonię. Kiedy ten dyrygent działa sprawnie, dziecko bez problemu interpretuje bodźce sensoryczne i potrafi na nie adekwatnie reagować. Może skupić się na nauce, bawić się z rówieśnikami, jeść posiłki bez frustracji. Jeśli jednak dyrygent ma kłopoty, niektóre instrumenty mogą grać zbyt głośno, inne zbyt cicho, a cała orkiestra brzmi chaotycznie. Wtedy dziecko może mieć trudności z efektywnym funkcjonowaniem w świecie, co często objawia się nietypowymi zachowaniami.

Nie tylko 5 zmysłów: Rola równowagi i czucia głębokiego w życiu dziecka

Kiedy myślimy o zmysłach, zazwyczaj wymieniamy wzrok, słuch, węch, smak i dotyk. Jednak w kontekście integracji sensorycznej kluczowe są jeszcze dwa, często pomijane zmysły: przedsionkowy (odpowiedzialny za równowagę i ruch) oraz proprioceptywny (czucia głębokiego, informujący o pozycji ciała). Zmysł przedsionkowy, zlokalizowany w uchu wewnętrznym, pozwala nam orientować się w przestrzeni, utrzymywać równowagę, a także wpływa na poczucie bezpieczeństwa i koordynację ruchową. Dzięki niemu wiemy, czy stoimy, siedzimy, czy się obracamy. Z kolei zmysł proprioceptywny, odbierający informacje z mięśni i stawów, daje nam świadomość położenia naszego ciała i jego części bez konieczności patrzenia. Dzięki niemu wiemy, jak mocno ścisnąć kredkę, by nią pisać, a nie ją złamać, czy jak precyzyjnie trafić łyżką do ust. Oba te zmysły są fundamentalne dla codziennego funkcjonowania i rozwoju dziecka, wpływając na jego pewność siebie w ruchu, zdolność do planowania motorycznego i ogólną organizację zachowania.

Rozpoznaj sygnały: Czy to zaburzenia integracji sensorycznej, czy tylko "taki typ"?

Jako rodzice często zastanawiamy się, czy pewne zachowania naszego dziecka to po prostu element jego charakteru, czy może sygnał, że coś jest nie tak. To naturalne, że dzieci są różne, ale istnieją pewne wzorce, które mogą wskazywać na zaburzenia integracji sensorycznej. Ważne jest, aby nauczyć się je rozpoznawać, by móc odpowiednio zareagować i zapewnić dziecku wsparcie, którego potrzebuje.

Nadwrażliwość sensoryczna: Kiedy metka w bluzce boli, a hałas przeraża

Nadwrażliwość sensoryczna, czyli hiperwrażliwość, to stan, w którym dziecko reaguje na bodźce z otoczenia znacznie intensywniej niż większość osób. Dla niego świat może być zbyt głośny, zbyt jasny, zbyt intensywny. Objawy nadwrażliwości mogą być bardzo różnorodne:

• Unikanie dotyku i brudzenia się: Dziecko nie lubi być dotykane, unika zabaw w piaskownicy, malowania palcami, a nawet nie chce nosić niektórych ubrań z powodu drażniących metek czy szwów.
• Reakcja na dźwięki: Głośne dźwięki, takie jak odkurzacz, suszarka, szczekanie psa, a nawet dzwonek do drzwi, mogą wywoływać u niego panikę, płacz lub zatykanie uszu.
• Wybredność pokarmowa: Dziecko może odmawiać jedzenia potraw o specyficznej konsystencji, zapachu czy smaku, preferując bardzo ograniczoną dietę.
• Lęk przed ruchem: Huśtawka, karuzela czy nawet jazda samochodem mogą wywoływać u dziecka lęk, niepokój, a nawet nudności.
• Intensywne zapachy: Niektóre zapachy, które dla nas są neutralne, dla dziecka z nadwrażliwością mogą być nie do zniesienia.

Podwrażliwość sensoryczna: Dziecko w ciągłym ruchu, które szuka mocnych wrażeń

Zupełnym przeciwieństwem nadwrażliwości jest podwrażliwość sensoryczna, czyli hipowrażliwość. W tym przypadku dziecko potrzebuje znacznie silniejszych bodźców, aby w ogóle je zarejestrować i poczuć. Często wydaje się być w ciągłym ruchu, poszukując intensywnych doznań:

• Poszukiwanie intensywnych doznań ruchowych: Dziecko uwielbia się kręcić, huśtać się bardzo wysoko, skakać, biegać, często nie zważając na bezpieczeństwo.
• Potrzeba mocnego uścisku: Może mocno przytulać się do innych, szukać silnego nacisku, np. poprzez wciskanie się w ciasne miejsca.
• Brak reakcji na ból czy temperaturę: Dziecko może nie zauważać skaleczeń, siniaków, nie reagować na zimno czy gorąco, co może być niebezpieczne.
• Ciągły ruch: Trudno mu usiedzieć w miejscu, wierci się, kręci, często zmienia pozycję, nawet podczas jedzenia czy odrabiania lekcji.
• Dotykanie wszystkiego: Ma potrzebę dotykania przedmiotów, często w sposób intensywny, by "poczuć" je.

Niezgrabność i problemy z koordynacją: Gdy codzienne czynności stają się wyzwaniem

Problemy z planowaniem motorycznym, nazywane dyspraksją, to kolejna kategoria trudności związanych z integracją sensoryczną. Dziecko z dyspraksją często wydaje się niezgrabne ruchowo, ma trudności z wykonywaniem sekwencji ruchów i nauką nowych czynności. Może to objawiać się na wiele sposobów:

• Trudności z nauką nowych umiejętności: Jazda na rowerze, pływanie, wiązanie sznurowadeł, zapinanie guzików czy posługiwanie się sztućcami mogą być dla niego ogromnym wyzwaniem, wymagającym znacznie więcej czasu i wysiłku niż u rówieśników.
• Częste potykanie się i upadki: Dziecko może mieć problem z oceną odległości, równowagą, co prowadzi do częstych potknięć, uderzeń o meble czy upadków.
• Niechlujne pismo i rysunki: Trudności z precyzyjnymi ruchami dłoni i palców mogą wpływać na jakość pisma, rysunków, a także na wykonywanie prac manualnych.
• Problemy z koordynacją bilateralną: Trudność w używaniu obu stron ciała jednocześnie i w skoordynowany sposób, np. podczas łapania piłki.

Huśtawka nastrojów bez powodu? To może być problem z regulacją emocji

Integracja sensoryczna ma również ogromny wpływ na regulację emocji. Dziecko, które ma trudności z modulacją sensoryczną, może mieć problem z utrzymaniem odpowiedniego poziomu pobudzenia. Oznacza to, że łatwo wpada w skrajne stany od nadmiernej aktywności i ekscytacji po nagłe wybuchy złości, płacz lub wycofanie. Często te zmiany nastroju wydają się nie mieć wyraźnej przyczyny, co jest frustrujące zarówno dla dziecka, jak i dla rodziców. Może to być reakcja na przeciążenie sensoryczne, którego dziecko nie potrafi przetworzyć, lub na niedostateczną stymulację, której szuka w niekontrolowany sposób.

Od pierwszych sygnałów do diagnozy: Jak przebiega proces integracji sensorycznej w Polsce

Rozpoznanie sygnałów to pierwszy, ale bardzo ważny krok. Kolejnym jest zrozumienie, jak wygląda proces diagnozy i gdzie szukać profesjonalnej pomocy. Chcę Cię zapewnić, że diagnoza to nie wyrok, lecz klucz do zrozumienia potrzeb Twojego dziecka i otwarcia drogi do skutecznego wsparcia.

Kiedy zapala się czerwona lampka? Sygnały alarmowe, których nie wolno ignorować

Jeśli zauważasz u swojego dziecka powtarzające się, znaczące trudności w którymkolwiek z obszarów, o których pisałam wcześniej czy to nadwrażliwość na bodźce, ciągłe poszukiwanie intensywnych wrażeń, niezgrabność ruchowa, czy też trudności z regulacją emocji to jest to moment, by zapaliła się czerwona lampka. Pamiętaj, że pierwsze sygnały problemów z SI mogą być widoczne już w wieku niemowlęcym, np. nadmierna płaczliwość, trudności ze snem, niechęć do leżenia na brzuchu czy problemy z karmieniem. Im wcześniej zareagujemy, tym szybciej możemy pomóc dziecku. Nie ignoruj tych sygnałów, nawet jeśli wydają się błahe. Lepiej skonsultować się ze specjalistą i rozwiać wątpliwości, niż pozwolić, by trudności narastały.

Kto może postawić diagnozę? Jak znaleźć certyfikowanego terapeutę SI

Diagnozę zaburzeń integracji sensorycznej w Polsce może przeprowadzić wyłącznie certyfikowany terapeuta SI. To bardzo ważne, ponieważ tylko osoba z odpowiednim wykształceniem i uprawnieniami jest w stanie rzetelnie ocenić funkcjonowanie sensoryczne dziecka. Zazwyczaj są to magistrzy fizjoterapii, pedagogiki lub psychologii, którzy ukończyli specjalistyczne studia podyplomowe z zakresu integracji sensorycznej. Gdzie szukać takich specjalistów? Najlepszym źródłem jest Polskie Stowarzyszenie Terapeutów Integracji Sensorycznej (PSTIS), które prowadzi listę certyfikowanych terapeutów. Możesz również zapytać pediatrę, psychologa szkolnego lub innych rodziców o polecenia. Zawsze upewnij się, że wybrany terapeuta posiada aktualny certyfikat.

Jak wygląda wizyta diagnostyczna krok po kroku? Przygotuj siebie i dziecko

Wizyta diagnostyczna to proces, który wymaga zaangażowania zarówno rodziców, jak i dziecka. Zazwyczaj przebiega on w kilku etapach:

1. Szczegółowy wywiad z rodzicami: Terapeuta zbierze informacje na temat rozwoju dziecka od urodzenia, jego codziennego funkcjonowania, zachowań, preferencji i trudności. Bądź przygotowany na szczegółowe pytania.
2. Kwestionariusze: Często rodzice proszeni są o wypełnienie kwestionariuszy dotyczących zachowań sensorycznych dziecka, co pomaga w obiektywnej ocenie.
3. Obserwacja Kliniczna: Terapeuta obserwuje dziecko podczas swobodnej zabawy oraz w trakcie wykonywania specjalnych zadań ruchowych, oceniając jego reakcje na bodźce, równowagę, koordynację i planowanie motoryczne.
4. Testy: W zależności od wieku dziecka i potrzeb, terapeuta może zastosować standaryzowane testy, takie jak Polskie Standaryzowane Narzędzia do Diagnozy Integracji Sensorycznej. Testy te są dostosowane do wieku i rozwoju dziecka, a ich celem jest obiektywna ocena poszczególnych systemów sensorycznych.

Warto wiedzieć, że diagnoza integracji sensorycznej nie jest refundowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Koszt takiej wizyty w prywatnych placówkach waha się zazwyczaj od 300 do 600 zł, w zależności od regionu i doświadczenia terapeuty.

Diagnoza to nie wyrok: co dalej po otrzymaniu opinii?

Otrzymanie diagnozy zaburzeń integracji sensorycznej może być dla rodziców emocjonalnym momentem. Chcę jednak podkreślić, że diagnoza to nie wyrok, lecz początek drogi do wsparcia i lepszego zrozumienia Twojego dziecka. To informacja, która otwiera drzwi do skutecznych działań. Po postawieniu diagnozy terapeuta przedstawi Ci szczegółową opinię, która opisze profil sensoryczny Twojego dziecka, zidentyfikuje obszary wymagające wsparcia i zaproponuje indywidualny plan terapii. Zazwyczaj kolejnym krokiem jest rozpoczęcie regularnych sesji terapeutycznych, a także wdrożenie zaleceń do codziennego życia w domu i w placówkach edukacyjnych. Pamiętaj, że masz prawo zadawać pytania i prosić o wyjaśnienia to Twoje dziecko i Twoja rola w procesie jest niezwykle ważna.

Terapia integracji sensorycznej: Jak zabawa pomaga w rozwoju i czego się spodziewać?

Kiedy już wiemy, z czym się mierzymy, naturalnym pytaniem jest: jak możemy pomóc? Terapia integracji sensorycznej to fascynujący proces, w którym zabawa staje się narzędziem do "naprawiania" układu nerwowego. Pozwól, że opowiem Ci, czego możesz się spodziewać.

Sala do terapii SI: Magiczny plac zabaw, który leczy

Jak huśtawka i wałek mogą "naprawić" układ nerwowy? Przykłady ćwiczeń

Terapia integracji sensorycznej, znana również jako Metoda Ayres, polega na ukierunkowanej zabawie, która ma na celu poprawę organizacji i przetwarzania bodźców sensorycznych przez układ nerwowy. To nie jest przypadkowa zabawa. Terapeuta, bazując na diagnozie, tworzy plan aktywności, które mają dostarczyć dziecku odpowiednich bodźców sensorycznych ani za mało, ani za dużo. Na przykład:

• Huśtawki i hamaki: Są wykorzystywane do stymulacji zmysłu przedsionkowego. Dziecko huśta się w różnych płaszczyznach, co pomaga mu lepiej przetwarzać informacje o ruchu i równowadze. Dla dziecka z nadwrażliwością na ruch, huśtawka może być początkowo wyzwaniem, ale stopniowo, w bezpiecznym środowisku, uczy się ono tolerować i czerpać przyjemność z ruchu. Dla dziecka z podwrażliwością, intensywne huśtanie może dostarczyć potrzebnych mu silnych bodźców.
• Wałki i beczki: Służą do stymulacji czucia głębokiego i propriocepcji. Dziecko może czołgać się przez beczkę, toczyć się po wałku, a terapeuta może stosować techniki głębokiego nacisku, co pomaga w zwiększeniu świadomości ciała i poprawie organizacji ruchowej.
• Materiały o różnej fakturze: Dziecko dotyka, ugniata, manipuluje różnymi przedmiotami (np. ryżem, fasolą, piaskiem kinetycznym), co rozwija zmysł dotyku i pomaga w desensytyzacji lub stymulacji.

Wszystkie te działania mają na celu pomóc mózgowi dziecka w efektywniejszym przetwarzaniu informacji sensorycznych, co w efekcie prowadzi do poprawy funkcjonowania w codziennym życiu.

Klucz do sukcesu: Rola terapeuty i Twoje zaangażowanie w proces

W terapii SI kluczową rolę odgrywa certyfikowany terapeuta SI. To on jest ekspertem, który obserwuje, planuje i dostosowuje aktywności do bieżących potrzeb dziecka. Jego wiedza i doświadczenie są nieocenione. Jednak równie ważne, a często niedoceniane, jest Twoje zaangażowanie jako rodzica. Terapeuta pracuje z dzieckiem raz czy dwa razy w tygodniu, ale to Ty jesteś z nim na co dzień. Aktywne wspieranie dziecka w domu, obserwacja jego postępów, a także konsekwentne stosowanie zaleceń terapeuty (tzw. "diety sensorycznej") są niezbędne do osiągnięcia sukcesu terapeutycznego. Regularna komunikacja z terapeutą, zadawanie pytań i dzielenie się swoimi obserwacjami to podstawa efektywnej współpracy.

Ile to trwa i kosztuje? Realistyczne spojrzenie na czas trwania i finanse terapii

Wielu rodziców pyta, ile trwa terapia SI i ile kosztuje. Niestety, nie ma jednej uniwersalnej odpowiedzi. Czas trwania terapii jest bardzo indywidualny i zależy od wielu czynników: głębokości zaburzeń, wieku dziecka, jego postępów, a także regularności sesji i zaangażowania rodziców. Niektóre dzieci potrzebują kilku miesięcy, inne kilku lat. Ważne jest, aby uzbroić się w cierpliwość i pamiętać, że to proces, a nie szybka naprawa.

Jeśli chodzi o koszty, jedna sesja terapeutyczna (zazwyczaj trwająca 45-60 minut) w Polsce kosztuje średnio od 120 do 200 zł. Ponieważ terapia nie jest refundowana przez NFZ, koszty mogą być znaczącym obciążeniem dla domowego budżetu. Warto jednak traktować to jako inwestycję w przyszłość i rozwój dziecka. Niektóre placówki oferują pakiety sesji w nieco niższych cenach, a w niektórych miastach można znaleźć ośrodki, które oferują terapię w ramach projektów unijnych lub z dofinansowaniem.

Codzienne wsparcie: Praktyczne zabawy sensoryczne, które możesz robić w domu

Terapia w gabinecie to jedno, ale codzienne wsparcie w domu jest równie ważne. Wiele prostych aktywności i zabaw może znacząco wspomóc rozwój sensoryczny dziecka, a co najważniejsze możesz je wpleść w Waszą codzienność, nie wydając fortuny.

Twoja kuchnia jako laboratorium zmysłów: Bezpieczne zabawy z jedzeniem i fakturami

Kuchnia to prawdziwa skarbnica bodźców sensorycznych! To idealne miejsce na bezpieczne eksperymenty, zwłaszcza dla dzieci, które potrzebują stymulacji dotykowej lub mają awersje pokarmowe:

• Zabawy z makaronem i ryżem: Surowy makaron o różnych kształtach, ryż czy kasza mogą służyć do przesypywania, ukrywania małych zabawek, a nawet tworzenia sensorycznych obrazków.
• Mąka i woda: Mieszanie mąki z wodą tworzy ciecz nienewtonowską raz płynną, raz stałą. To fascynujące doświadczenie dotykowe!
• Galaretki i kisiele: Zabawa z galaretką (np. wyławianie z niej małych przedmiotów) czy kisielem to świetny sposób na stymulację dotykową i wzrokową, a także na przełamywanie oporów przed "brudzeniem się".
• Ciastolina i masy plastyczne: Samodzielne ugniatanie, wałkowanie, wycinanie kształtów z ciastoliny czy masy solnej doskonale rozwija małą motorykę i czucie głębokie.
• Degustacje z zamkniętymi oczami: Spróbujcie zgadywać smaki i zapachy różnych produktów spożywczych (np. owoców, warzyw, przypraw) z zamkniętymi oczami.

Domowy tor przeszkód: Jak stymulować równowagę i czucie głębokie?

Nie potrzebujesz specjalistycznego sprzętu, by stworzyć w domu tor przeszkód, który będzie stymulował zmysł równowagi i czucia głębokiego:

• Chodzenie po poduszkach i kocach: Rozłóż na podłodze poduszki, koce, materace i poproś dziecko, by przeszło po nich, starając się nie dotknąć podłogi. Zmienne podłoże doskonale stymuluje równowagę.
• Czołganie się przez tunel: Użyj koca rozpiętego między krzesłami lub kartonowego pudła, by stworzyć tunel, przez który dziecko będzie się czołgać. To świetne ćwiczenie na czucie głębokie i koordynację.
• Skakanie i turlanie: Zachęcaj dziecko do skakania (na trampolinie, na podłodze, z niskich wysokości) oraz turlania się po dywanie.
• "Kanapka": Mocne ściskanie dziecka między poduszkami lub kocami (zawsze z jego zgodą!) to doskonały sposób na dostarczenie głębokiego nacisku, który często działa uspokajająco.
• Zabawy z obciążeniem: Noszenie plecaka z książkami (dostosowanego do wagi dziecka), pchanie ciężkich pudeł czy turlanie dużej piłki to aktywności, które stymulują czucie głębokie.

"Pudełko spokoju" i inne sposoby na wyciszenie przestymulowanego dziecka

Dzieci z zaburzeniami SI często mają problem z samoregulacją. Warto mieć w zanadrzu sprawdzone sposoby na wyciszenie przestymulowanego malucha:

• "Pudełko spokoju": Stwórzcie razem pudełko, w którym znajdą się przedmioty o uspokajających fakturach (np. miękkie futerko, gładki kamyk, gniotek), zapachach (np. woreczek z lawendą), a także małe książeczki czy zabawki antystresowe. Dziecko może sięgnąć po nie, gdy poczuje się przebodźcowane.
• Głęboki nacisk i masaż: Delikatny, ale głęboki masaż (np. ramion, pleców) lub mocne przytulenie może działać bardzo uspokajająco.
• Cichy kącik: Zapewnij dziecku miejsce, gdzie może się schować, gdy potrzebuje odciąć się od nadmiaru bodźców. Może to być namiot, kącik pod kocem, czy po prostu wygodny fotel.
• Aktywności z powolnym ruchem: Delikatne kołysanie, bujanie na hamaku, czy spokojne spacery mogą pomóc w uregulowaniu układu nerwowego.
• Muzyka relaksacyjna: Spokojna muzyka instrumentalna lub dźwięki natury mogą pomóc w wyciszeniu.

Najczęstsze błędy rodziców: czego unikać, by nie zaszkodzić?

W trosce o dziecko, łatwo jest popełnić błędy. Oto kilka, których warto unikać:

• Zmuszanie do nieprzyjemnych aktywności: Nigdy nie zmuszaj dziecka do dotykania czegoś, co wywołuje u niego awersję, ani do aktywności, które go przerażają. To może pogłębić lęk i niechęć.
• Ignorowanie sygnałów dziecka: Jeśli dziecko komunikuje, że jest mu za głośno, za jasno, czy coś go boli, zawsze traktuj to poważnie.
• Brak konsekwencji w działaniach: Jeśli terapeuta zalecił "dietę sensoryczną" lub konkretne zabawy, staraj się je regularnie wprowadzać. Brak konsekwencji osłabia efekty terapii.
• Porównywanie z innymi dziećmi: Każde dziecko rozwija się w swoim tempie. Porównywanie go z rówieśnikami może prowadzić do frustracji i obniżenia samooceny.
• Obwinianie siebie lub dziecka: Zaburzenia SI to problem neurologiczny, a nie wina rodziców czy dziecka. Akceptacja i wsparcie są kluczowe.

Integracja sensoryczna a edukacja: Wsparcie dziecka w żłobku, przedszkolu i szkole

Środowisko edukacyjne stawia przed dziećmi wiele wyzwań. Dla dziecka z zaburzeniami integracji sensorycznej, żłobek, przedszkole czy szkoła mogą być miejscem szczególnie trudnym. Jako rodzice mamy tu kluczową rolę do odegrania, aby zapewnić dziecku odpowiednie wsparcie.

Dlaczego dziecko z zaburzeniami SI może mieć problemy z koncentracją na lekcjach?

Wyobraź sobie, że próbujesz skupić się na zadaniu, podczas gdy wokół Ciebie jest zbyt głośno, światło jest zbyt jasne, a metka w bluzce nieustannie drapie Cię w kark. Tak właśnie może czuć się dziecko z zaburzeniami SI w klasie. Problemy z przetwarzaniem sensorycznym mogą prowadzić do:

• Trudności z koncentracją: Dziecko jest rozpraszane przez bodźce, które dla innych są neutralne (np. szum klimatyzacji, zapach obiadu, ruch za oknem), co utrudnia skupienie się na lekcji.
• Problemy z pisaniem i czytaniem: Trudności z czuciem głębokim i planowaniem motorycznym mogą wpływać na precyzję ruchów ręki, co objawia się niechlujnym pismem. Z kolei problemy ze wzrokiem mogą utrudniać śledzenie tekstu.
• Nadmierna aktywność lub wycofanie: Dziecko może być w ciągłym ruchu (szukając bodźców) lub wręcz przeciwnie wycofywać się, by unikać przeciążenia sensorycznego.
• Trudności z organizacją: Problemy z percepcją przestrzenną mogą utrudniać utrzymanie porządku w plecaku czy na biurku.

Wszystko to sprawia, że nauka staje się dla dziecka frustrująca i męcząca, a jego potencjał może nie być w pełni wykorzystany.

Trudności w relacjach z rówieśnikami: Jak pomóc dziecku odnaleźć się w grupie?

Zaburzenia SI mogą również wpływać na relacje społeczne. Dziecko, które unika dotyku, jest nadwrażliwe na hałas lub ma problemy z koordynacją, może mieć trudności z odnalezieniem się w grupie rówieśniczej. Może być postrzegane jako "dziwne", "niezgrabne" lub "agresywne".

• Unikanie zabaw grupowych: Dziecko może unikać gier zespołowych, zabaw na placu zabaw, gdzie jest dużo ruchu i bliskiego kontaktu.
• Problemy z interpretacją sygnałów społecznych: Trudności z przetwarzaniem sensorycznym mogą wpływać na zdolność dziecka do interpretowania mimiki, gestów czy tonu głosu innych dzieci.
• Trudności z regulacją emocji: Nagłe wybuchy złości czy płaczu mogą odstraszać rówieśników.

Jako rodzice możemy wspierać dziecko, ucząc je strategii radzenia sobie w trudnych sytuacjach, zachęcając do uczestnictwa w zajęciach, które lubi (i w których czuje się pewnie), a także rozmawiając z nauczycielami o potrzebach dziecka.

Jak rozmawiać z nauczycielami i czego od nich oczekiwać?

Skuteczna komunikacja z nauczycielami jest kluczowa. To oni spędzają z dzieckiem wiele godzin i mogą być naszymi sojusznikami w procesie wsparcia. Oto kilka porad:

• Przedstaw diagnozę: Na początku roku szkolnego lub zaraz po otrzymaniu diagnozy, umów się na spotkanie z nauczycielem. Przedstaw mu opinię z terapii SI, wyjaśnij, czym są zaburzenia i jak mogą objawiać się u Twojego dziecka.
• Bądź konkretny: Zamiast ogólników, podaj konkretne przykłady zachowań dziecka i zasugeruj, jak nauczyciel może pomóc (np. "Kiedy X jest przestymulowany, potrzebuje cichego kącika na 5 minut").
• Wspólnie opracujcie plan: Zaproponujcie wspólne opracowanie strategii wsparcia, np. umożliwienie dziecku przerw sensorycznych, siedzenie w określonym miejscu w klasie, czy modyfikacje zadań.
• Uczul na sygnały: Poproś nauczyciela, aby zwracał uwagę na sygnały świadczące o przeciążeniu sensorycznym lub potrzebie stymulacji.
• Utrzymuj kontakt: Regularnie rozmawiaj z nauczycielem o postępach i ewentualnych trudnościach. Bądź otwarty na jego obserwacje i sugestie.
• Pamiętaj o empatii: Nauczyciele mają pod opieką wiele dzieci. Wyjaśnij, ale też staraj się zrozumieć ich perspektywę i możliwości.

Przeczytaj również: Zaburzenia sensoryczne u dzieci: objawy, diagnoza, terapia SI

Praktyczne wskazówki dla nauczycieli: Jak dostosować otoczenie do potrzeb dziecka?

Dla nauczycieli, którzy chcą wspierać dzieci z zaburzeniami SI, mam kilka praktycznych wskazówek:

• Zapewnienie cichego kącika: Wyznacz w klasie miejsce, gdzie dziecko może się wycofać, gdy poczuje się przebodźcowane (np. parawan, namiot, biurko w rogu).
• Umożliwienie przerw sensorycznych: Pozwól dziecku na krótkie przerwy na aktywności sensoryczne, np. skakanie w miejscu, przeciąganie liny, ugniatanie piłeczki antystresowej.
• Modyfikacje zadań: Dostosuj wymagania, np. skróć czas pracy, pozwól na pisanie na komputerze zamiast ręcznie, używaj większych czcionek.
• Zrozumienie nietypowych zachowań: Pamiętaj, że wiercenie się, szukanie intensywnych bodźców czy unikanie dotyku to często nie zła wola, lecz sposób radzenia sobie z trudnościami sensorycznymi.
• Wspieranie w relacjach rówieśniczych: Pomóż innym dzieciom zrozumieć potrzeby kolegi/koleżanki, promuj empatię i akceptację.
• Dostosowanie miejsca w klasie: Posadź dziecko z nadwrażliwością z dala od okna, drzwi czy głośnych kolegów. Dziecko z podwrażliwością może potrzebować miejsca, gdzie może się swobodnie poruszać.
• Wykorzystanie pomocy sensorycznych: Pozwól dziecku korzystać z gniotków, poduszek sensorycznych, czy obciążonych poduszek na kolana, jeśli mu to pomaga.